در خاموشیِ ناگهانیِ خانم شهرنوش پارسی پور

شهرنوش پارسی پور متولد ۲۸ بهمن ۱۳۲۴ در تهران یکی از جسورترین و خلاق ترین صداهای ادبیات معاصر ایران، نه فقط بعنوان یک نویسنده وداستان‌نویس، که همچون بخشی از حافظه ی جمعی ما خاموش شد. او نویسنده ای بود که بیش از پنج دهه، جهان زنان را از حاشیه به متن آورد؛ جهانی که در آن تاریخ، سیاست، معنویت و رؤیا در هم می تنیدند و حقیقتی تازه می آفریند.

پارسی پور با آثاری چون زنان بدون مردان و طوبا و معنای شب، نه فقط روایتهایی نو آفرید، بلکه مرزهای تخیل را گسترش داد و با بهره گیری از رگه های خیال پردازی و واقعیت جادویی، ساختارهای قدرت و محدودیتهای تحمیل شده بر زنان را به چالش کشید. این آثار، که بارها با سانسور و ممنوعیت رو به رو شدند، امروز همچون چراغ هایی روشن در تاریخ ادبیات فارسی میدرخشند.

زندگی او نیز همچون داستانهایش سرشار از ایستادگی در برابر نابرابری ها در هر دو حکومت پهلوی و اسلامی بود. او در مجموع چهار بار زندان رفت: نخستین بار در بهمن ۱۳۵۳ هنگامی که تهیه‌کننده برنامه «زنان روستایی» در تلویزیون ملی ایران بود، در اعتراض به اعدام خسرو گلسرخی و کرامت‌الله دانشیان و دستگیری نویسندگانی مانند هوشنگ گلشیری، غلامحسین ساعدی، فریده لاشایی و پرویز زاهدی از تلویزیون استعفاء داد ولی مدتی پس از استعفاء او را بازداشت کردند و ۵۴ روز را در زندان سپری کرد. بار دوم در مرداد ۱۳۶۰ با اینکه به هیچ سازمان سیاسی وابسته نبود، به خاطر همراه داشتن نشریات متعلق به برادرش در ماشین خود، هنگام ملاقات با خواهر زندانیش دستگیر شد و برای ۴ سال دیگر به زندان افتاد. یکبار هم پس از چاپ کتاب زنان بدون مردان، کمیته منکرات او را احضار کرد و دربارهٔ کتاب و اینکه چرا از بکارت نوشته است او را بازجویی و زندانی کردند. پس از آن شهرنوش به آمریکا مهاجرت کرد و تا ۱۲ تیر ۱۴۰۵ که خاموشی گرفت در تبعید، در حومهٔ سان فرانسیسکو زندگی می کرد.

پارسی پور با وجود چهار بار به زندان افتادن، سالها در تبعید و دور از میهن زیستن و تحمل فشارهایی که میتوانست هر قلمی را خاموش کند، هرگز از پای ننشست و تسلیم استبداد و فرهنگ مردسالارانه نشد. پارسی پور در دل تاریکی، ساکت و تسلیم نشد و نوشتن را ادامه داد و از دل رنج و تجربیات خود، جهانی ساخت که در آن زنان میتوانند روایتگر سرنوشت خویش باشند.

اکنون، با رفتن شهرنوش ، ما نه فقط یک نویسنده، بلکه یکی از وجدان های بیدار ادبیات ایران را از دست داده ایم. یاد او در سطرهای پرشور و بی پروا، در زنانی که در باغهای خیالی اش پناه میگیرند و در صدای آرام اما استوارش که میگفت: «ادبیات باید حقیقت را روشن کند»، زنده خواهد ماند.

جنبش جمهوری‌خواهان دموکرات و لائیک ایران درگذشت شهرنوش پارسی‌پور را به خانواده و دوستان، کانون نویسندگان، جامعه فرهنگی و همه ایرانیانی که با آثار او آشنایی دارند تسلیت می گوید و امیداریم میراثش همچون چراغی در دست نسلهای آینده باقی بماند.

گرامی باد یاد و نامش در تاریخ ادبیات ایران

جنبش جمهوری‌خواهان دموکرات و لائیک ایران

۱۸ ژوئیه ۲۰۲۶